ضرورت احیای هنر اصیل فرش عشایر فارس

دوشنبه, 10/18/1391 - 14:34
ضرورت احیای هنر اصیل فرش عشایر فارس
ضرورت احیای هنر اصیل فرش عشایر فارس
استان فارس با شرایط اقلیمی و جغرافیایی مناسب در سـالیـان گـذشته با تکیه بر هنر روستاییان و عشایر منطقه ، بخش زیادی از تولیدات فرش دستباف کشور را به خود اختصاص داده است .

به گزارش بسیج عشایری استان فارس ،سالانه در کشور 5 میلیون متر مربع فرش دست باف تولید می شود که 17 درصد آن معادل850 هزار متر مربع در فارس بافته می شود. فرش فارس ، مقام اول تولید و صادرات کشور را داراست و این استان توانسته با صادرکردن فرش به کشورهای آسیای میانه ، امـارات متحده عربی ، حـوزه خلیج فارس ، برخی کشورهای اتحادیه اروپا ، ژاپن ، استرالیا و کره ، 12 درصد حجم صادرات فرش ایران را به خود اختصاص دهد. فرش عشایر به عنوان یکی از ضروریات زندگی عشایر فارس در همه ادوار و بر همه تار و پود زمان بافته شده است به گونه ای که اگر برای این اثر قدمتی کهن نیز در نظر گرفته شود بازهم سابقه ای قدیمی تر از آن بر پیشانی فرش عشایر نقش بسته است .

وجود قالیچه سنگی حجاری شده بر درگاه غربی تالار صد ستون تخت‌جمشید که نخستین بار از سوی تیلیا باستان‌شناس ایتالیایی مورد توجه قرار گرفت و مشابهت آن با قالی پازیریک و مشابهت هر دو با نقوش تخت‌جمشید و در مجموع حجاری های دوران هخامنشی، وجود فرشبافی و اعتلای آن را در فارس آن دوران محقق می‌سازد. مورخین یونانی نیز از فرش ارغوانی رنگی یاد می کنند که در قبر کورش در پاسارگاد گسترده بوده ‌است. تاریخ مستند و تردیدناپذیر فرش فارس از سده دوم هجری آغاز می‌شود. به استناد آن می توان دریافت که دستبافتهای فارس در صدر اسلام و حداقل از قرن دوم هجری به آن درجه از اعتبار و شهرت رسیده بود که از اقلام عمده باج و خراج و مالیات باشد. قرن هشتم هجری را میتوان روزگار عظمت فرشبافی فارس دانست. اعتلای فرشبافی فارس به آنجا رسیده بود که غازان‌ خان، بافت فرشهای کاخ خود در تبریز را به قالیبافان فارس سفارش داد. در قرن نهم و دهم با آمدن طلایه ‌داران قشقایی به فارس، هنر فرشبافی این خطه رونقی تازه گرفت و این هنر بیش از پیش در مناطق ایل ‌نشین تمرکز یافت، این تمرکز که تا زمان حاضر کم و بیش ادامه یافته ویژگی اساسی فرشبافی فارس به شمار می رود . هنری که جای دستان پینه بسته زنان عشایر در خلق ، رونق و ادامه حیاتش پر ظهور است . فرش دستباف، میراث ماندگار زنان عشایر فارس، که از نسلی به نسلی دیگر منتقل شده است امروزه بیش از 40 درصد درآمد خانوار را تامین می کند. 13 درصد جمعیت عشایر کشور در استان فارس حضور دارند و سالانه 57 هزار متر مربع قالی ، گلیم ، گبه و جاجیم را تولید می کنند. عشایر فارس از سه ایل قشقایی ، خمسه ، لر ممسنی و هشت طایفه مستقل جشنی،چهار راهی،جبل انارویه،کهمره سرخی،کهمره نودان ،کهمره جروق،متفرقه محلی داراب،متفرقه محلی فیروز آباد تشکیل شده است . توانمندی زنان عشایر در بافت فرش نه تنها نشان از هنرمندی آنان، که کمکی به چرخش چرخ اقتصاد خانواده است .

همه مراحل آماده سازی و بافت فرش نظیر تابیدن، ریسیدن ، رنگرزی و چله کشی دار قالی در ایل انجام می شود. رنگ های تار و پود قالی هم از موادی که در دسترس زنان عشایر است، تامین می شود. روناس رنگ قرمز، پوست گردو رنگ قهوه ای، گل زعفران رنگ زرد، نیل رنگ آبی و جاشیر رنگ سبز را به فرش عشایر هدیه می دهد. این رنگها بر خلاف رنگ های شمیایی موجود در بازار، بر اثر مرور زمان و قرار گرفتن در معرض نور و مواد قلیایی نه تنها جذابیت و زیبایی خود را از دست نمی دهند، بلکه به ثبات و درخشندگی آنها نیز افزوده می شود. زنان عشایر فارس در بافت فرش نقشه مکتوبی ندارند و آنچه می بافند زاده ذهن خلاق و تجربه زندگی آن ها است. زنان عشایر در بافت فرش های خود از نقش های ویژه ای استفاده می کنند که مهمترین آنها طرح های یک سر ناظم، دو سر ناظم، محرمات، بته قبادخانی، ماهی درهم و لچک ترنج است. همه این ویژگی ها موجب شده تا فرش دستباف فارس نه تنها در بازارهای داخلی بلکه در بازارهای 42 کشور دنیا از جمله آلمان، سوییس، ژاپن، امارات متحده عربی، قطر، عمان، آفریقای جنوبی جایگاه ویژه ای داشته باشد. پارسال دو هزار و 105 تن فرش دستباف به ارزش بیش از 69 میلیون دلار از فارس به خارج از کشور شد که حدود 12 درصد از صادرات کشور و 17 درصد از صادرات استان را تشکیل می داد. کارگروه توسعه صادرات استان برای امسال صادرات 108 میلیون دلاری فرش دستباف را پیش بینی کرده است که افزایش 57 درصدی صادرات این محصول در مقایسه با پارسال را به دنبال خواهد داشت. عوض پور، معاون توسعه تجارت خارجی سازمان صنعت،معدن و تجارت فارس حمایت از برگزاری نمایشگاه های تخصصی داخلی و خارجی بخش خصوصی، پیگیری برای اجرایی شدن بیمه درمانی بافندگان، ارائه تسهیلات از محل اعتبارات بنگاه های زود بازده به منظور ایجاد و توسعه کارگاه های قالیبافی، و افزایش میزان پرداخت جوایز صادراتی از سه درصد به پنج درصد را بخشی از اقدامات حمایتی وزارت صنعت، معدن و تجارت از فرش دستباف فارس بر می شمرد. همچنین شرکت تعاونی فرش روستائی استان فارس با 20 سابقه فعالیت، در اطلاع رسانی به بافندگان در همه امور بافندگی شامل دستمزد ، بازار ، قیمت واقعی فرش ، مواد اولیه و بالا بردن کیفیت بافت با برگزاری کلاس های به بافی نقش بسزائی ایفا کرده است. اما غلامـرضا پـایدار ، رئیس اتحادیه تـولید کنندگان قالی دستباف استان فارس از گره های کور قالی دستباف استان می گوید.

وی کمبود نیروی متخصص و کـاهـش تـمایل افـراد بافنده برای حفظ این ارث ملی و خانوادگی ، افزایش تمایل دختران و پسران روستایی و عشایر برای حضور در شهر و استفاده از امکانات تحصیلی و رفاهی را یکی از دلایل کم رونق شدن این هنر سنتی بیان می کند . به بیان وی این هنر به صورت ارث از مادر به دختر در روستاها منتقل می شد امـا طـی چنـد سال گـذشته دختران و پسران روستایی تمایلی برای نشستن پای دار قالی نشان نمی دهند و از این رو روند بافت فرش با مشکل مواجه شده است. وی با بیان اینکه باید بافندگان قالی دستباف به عنوان هنرمند شناخته شوند می گوید : بافندگان اگر به عنوان یک هنرمند شناخته شوند راه فراری از این بحران وجود دارد امـا اگر این افراد به عنوان کارگر شناخته شوند مشکلات قالی دستباف ادامه خواهد داشت. مدیر عامل اتحادیه تعاونی های فرش دستباف روستائی فارس نیز افزایش سن بافنده های فرش و نبود نیرو های جوان جایگزین را از جمله موانع تولید فرش دستباف می داند. هادی اصلاحی معتقد است : هم اکنون سن بافنده های اصلی فرش دستباف در فارس به 45 تا 50سال رسیده است و این افراد دیگر توان کار ندارند . کارشناس صندوق توسعه صادرات استان هم می گوید : ثبت نشدن طرح ها و نـقش های فرش فارس در بازارهای جهانی از جمله مشکلات فرش استان است که موجب شـده کشورهایی مانند چین ، پاکستان و هند از این نقوش کپی برداری کنند و با قیمت پایین تر به بازارهای جهانی عرضه کنند. سـهراب شرفی بافت طرح های نوین ، در نظر گرفتن سلیـقه بازار جهانی در بافت ، حمایت های دولت در اعطای تسهیلات کم بهره به بافندگان و شرکتهای بافنده فرش و تبلیغات جهانی را از جمله راهکارهایی می داند که می تواند در افزایش صادرات فرش فارس مؤثر باشد. اما با همه گره های ناگشوده ، فرش عشایر فارس طرفداران بسیاری در جهان دارد . به گفته هاروکی ساکی مورا ، محقق و نویسنده ژاپنی نقوش فرش دستباف عشایر برای ژاپنی ها بسیار جذاب و زیباست.

او که برای شناخت بیشتر فرش عشایر فارس به شیراز سفر کرده می گوید : برای من و مردم کشورم نقش شیر و رنگ قرمز این فرش ها سمبل قدرت است . من علاقه بسیار زیادی به فرش عشایر دارم، 2 سال پیش هم کتابی در این زمینه نوشتم و حالا هم برای چاپ دومین کتابم و انجام تحقیقات به میان عشایر فارس آمدم. این محقق ژاپنی می افزاید : فرش های بسیاری از کشورهای مختلف مثل پاکستان، ترکیه و هند وارد ژاپن می شوند اما فرش عشایر قشقائی از محبوبیت خاصی در میان مردم کشور من برخوردار است . اکنون دار و قیچی در دستان مسئولان استان است تا با برنامه ریزی و چاره اندیشی گره کور فراموشی را از تار و پود فرش دستباف استان بگشایند و برای احیای این هنر اصیل که معرف تاریخ و فرهنگ ایرانیان است اقدام کنند.

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.

افزودن دیدگاه جدید

Restricted HTML

  • تگ‌های HTML مجاز: <a href hreflang> <em> <strong> <cite> <blockquote cite> <code> <ul type> <ol start type> <li> <dl> <dt> <dd> <h2 id> <h3 id> <h4 id> <h5 id> <h6 id>
  • خطوط و پاراگراف‌ها بطور خودکار اعمال می‌شوند.
  • Web page addresses and email addresses turn into links automatically.
کد امنیتی
لطفا به این سوال برای جلوگیری از ارسال اسپم پاسخ دهید. CAPTCHA ی تصویری
کاراکترهای نمایش داده شده در تصویر را وارد کنید.