پیشينه تاريخي ايلات و اقوام استان فارس

ی, 09/24/1392 - 15:28
پیشينه تاريخي ايلات و اقوام استان فارس
پیشينه تاريخي ايلات و اقوام استان فارس
بسیج عشایر: عشاير استان فارس شامل 3 ايل بزرگ قشقايي، خمسه، لر( ممسني وبویراحمد) و 8 طايفه مستقل، جشني، چهار راهي و... است.

به گزارش بسیج عشایر از فارس؛ عشاير استان فارس شامل 3 ايل بزرگ قشقايي، خمسه، لر( ممسني وبویراحمد) و 8 طايفه مستقل، جشني، چهار راهي، جبل انارويه، كهمره سرخي، كهمره نودان، كهمره جروق، متفرقه محلي داراب و متفرقه محلي فيروزآباد است. پيشينه تاريخي عشاير استان فارس به شرح ذيل مي باشد.

 

ايل قشقايي:

تاريخچه ايل قشقايي بسيار مبهم است و دانستنيهاي ما درباره گذشته اين ايل بزرگ ناچيز و ناقص و بصورت جسته و گريخته است. به درستي معلوم نيست كه تركان قشقايي در چه زماني و از كدام سرزمين و بر اثر چه عوامل و از پي چه حوادثي به ايران و سپس به فارس كوچ كرده اند.

از جهت لفظي و زباني، ظاهراً اول كسي كه در جهت ريشه يابي لفظ قشقايي سعي كرده، "ميرزاحسن فسايي" صاحب فارسنامه ناصري است كه معتقد است كلمه ريشه اي اين نام واژه اي تركي «قاچ قايي» به معناي «گريخته» بوده است. چون ايل خلج از اراضي ممالك دوم (آسياي صغير) به خاك عراق عجم آمدند گروهي از آنها فرار كرده و در ممالك فارس توقف نمودند و مردان خلج اين گروه را قاچ قايي گفتند. يعني گريخته و بعد از تغييرات لفظي، قشقايي شد.

از برخي تحقيقات چنين بر مي آيد كه اجتماعي از ترك، لر و كرد از عراق، خراسان و قفقاز و ديگر نقاط ايران هسته اصلي اين ايل بزرگ بوده اند. بر طبق تحقيقات مرسدن، براي اولين بار نام قشقايي از فاميل مشخص به نام جاني آقا از صاحب منصبان شاه عباس صفوي گرفته شده كه وي از جانب شاه عباس به حكومت قبال فارس مامور مي شود.

جاني آقا بعد از انتصاب تا آنجا كه مي توانست در راه يك اتحاد سياسي و محكم كوشش كرد. هدف از آن تلاش اقتدار بر ايلات اين منطقه بود كه بتواند ساليانه خراج قابل ملاحظه اي به پايتخت بفرستد. در زمان زنديه از قدرت محلي اين ايل به علت اشتغال سران ايل قشقايي در پستهاي مملكتي كاسته شد. اما بار ديگر در زمان قاجاريه كه پايتخت به تهران منتقل گرديد قشقايي ها يك جناح قدرتمند تشكيل داده و خودمختاري پيشه كردند و بر اهميت خود افزودند، چنانچه تعدادي از طوايف از شمال و غرب ايران كه در فارس متفرق بودند به آنها پيوستند، نظير طايفه ابيوردي خراسان، آرد كپان از بختياري، رحيمي از ايل افشار كرمان و فيلي و جامه بزرگي از لر و لك. اين ايل در زمان قاجاريه زير نظر ايلخاني و نايب و ضابط او ايل بيگي اداره مي شد و ظاهراً هنوز به صورت طايفه سازمان يافته نبود.

در اولين سازماندهي، ايل قشقايي به 12 طايفه شامل كشكولي، دره شوري، شش بلوكي، خلج، فارسيمدان، صفي خاني، رحيمي، گله زن، ايگدر، كهوا، كراني و بيات تقسيم گرديد ولي بعدها برخي طوايف با يكديگر ادغام و به يك طايفه تبديل شدند و در نهايت ايل قشقايي به شش طايفه شامل عمله، شش بلوكي، دره شوري، فارسيمدان، كشكولي بزرگ و كشكولي كوچك تقسيم گرديد.

منطقه قشلاقي اين ايل از لار در جنوب فارس شروع شده در امتداد محور جنوبي استان تا حوالي گچساران در نزديكي بهبهان ادامه مي يابد. در بهار و تابستان طوايف گوناگون اين ايل پس از طي مسافتي حدود 400 تا 500 كيلومتر به سردسير خود مي رسند. سردسير عشاير اين ايل، جز در مورد گروه كوچكي كه در مشرق دشت ارژن (سرحد كوچك) ييلاق مي كنند، سرحد بزرگ واقع در مغرب اقليد و آباده تا حوالي شهرضا و كوه دنا است.

 

ايل خمسه:

 فارس از نظر سياسي به دو قسمت تقسيم شده بود، قسمت مغرب و شمال غربي (بجز كهگيلويه) در دست قشقايي ها و تحت رهبري مطلق ايلخان صولت الدوله بود و قسمت مشرق و جنوب شرقي آن در اختيار ايلات خمسه به رهبري قوام الملك و خانواده قوامي ها بود.

قوام الملك تنها يك ايلخان نبود بلكه شخصيتي بود كه نفوذ سياسي بسياري در منطقه داشت. بعدها به تدريج عشاير ايلات خمسه به دليل يكجانشيني از گردونه عشايري خارج شده و هر كدام از ايلات مورد اشاره به طايفه تنزل پيدا كردند، به نحوي كه امروزه ايل خمسه شامل 5 طايفه عرب، باصري، كردشولي، نفر و بهارلو مي باشد.

 

ايل لر (ممسني و بويراحمد):

ايلات لر عمدتاً در كوهستانهاي جنوب غربي ايران سكونت دارند. هر چند برخي از طوايف كوچك آنها را در خراسان و كرامان به ويژه در سيرجان و رودبار مي بينيم. درباره ايل لر زبان ممسني (مام حسني يا محمد حسيني) اطلاعات موجود بسيار اندك است.

همينقدر مي دانيم كه در آغاز قرن 18 اتحاديه ممسني، شولستان را تسخير كرده و بدين ترتيب سرزمين لر ديگري بين كهگيلويه و شيراز بنام ممسني بوجود آمده است.

در حال حاضر ايل لر ممسني شامل 4 طايفه جاويد (جاوي)، رستم، بكش و دشمن زياري مي باشد كه طوايف بكش و دشمن زياري ساكن شده و داراي زندگي كوچندگي نمي باشند. ايل لر "بوير احمد عليا" شامل 7 طايفه مي باشد و در فصل قشلاق اغلب در شهرستان رستم مستقر هستند و ييلاق آنها در استان كهكيلويه و بوير احمد واقع است..


طوايف مستقل كوهمره:

از لحاظ ادبي كوهمره به دهاتي گفته مي شود كه در كوه افتاده اند و اطراف آن را كوههاي بزرگ و كوچك احاطه نموده است.

در گذشته مناطق كوهمره استان فارس را بنابرنظر ابن بلخي به سه قسمت تقسيم كرده بودند و آن طوري كه  ابن بلخي در كتاب فارسنامه خودش كه بين سالهاي پانصد (پانصد و ده هجري قمري) تاليف شده بيان مي كند اين سه منطقه كوهمره اي عبارتند از:

1- كوهمره پشت كوه كه در نوشته جات آنرا فشقويه (تحريف پشت كوه) مي نامند و قصبه آن «نودان» است.

2- كوهمره شكان است كه قصبه آن «بورنجان» است.

3- كوهمره جروق است كه قصبه آن «سرطاوه» مي باشد.

اما امروزه اين تقسيم بندي تا حدودي تغيير كرده و كوهمره هاي استان فارس را به سه صورت كوهمره سرخي، جروق و نودان در نظر مي گيرند. در خصوص عشاير طوايف مستقل كوهمره قابل ذكر است كه امروزه بيشتر خانوارهاي عشايري در روستاهاي كوهمره ساكن شده و بخش كمي از آنها داراي دام و زندگي كوچروي مي باشند.

 

 طايفه مستقل جشني:

در واقع طايفه كوچنده ايل خلج از بلوك قنقري (خرم بيد كنوني) هستند، در گذشته تابستان را در سرچهان و زمستان را در جزيره محلي مينگ واقع در درياچه بختگان بسر مي بردند. در حال حاضر عمدتاً در محدوده شهرستان ارسنجان ييلاق و قشلاق دارند.

 

 طايفه مستقل چهار راهي:

عشاير اين طايفه در واقع از ايل خلج مي باشند، كه در گذشته تابستان را در بلوك قنقري (خرم بيد كنوني) و زمستان را در جزيره محلي يوسف واقع در درياچه بختگان بسر مي بردند.

در حال حاضر عشاير كوچنده آنها در محدوده شهرستانهاي ارسنجان و بوانات حضور دارند.

دیدگاه ها

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید در وب منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط باشد منتشر نخواهد شد.